Blog

Forklift, depolardan üretim tesislerine kadar hemen her işletmede kullanılan en yaygın kaldırma ve iletme ekipmanlarından biridir. Yoğun kullanım, ağır yük ve sürekli hareket; hidrolik sistemde, çatal ve direk yapısında, fren ve zincir gruplarında zamanla aşınmaya yol açar. Bu aşınmaların erken tespiti hem çalışan güvenliği hem de üretim sürekliliği açısından kritiktir.

Bu nedenle forkliftlerin periyodik kontrolü, işverenin isteğine bırakılmış bir uygulama değil, mevzuatla tanımlanmış bir yükümlülüktür.

Forklift Periyodik Kontrolü Yasal Olarak Zorunlu mu?

Evet. Dayanağını şu iki düzenlemeden alır:

• 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu
• İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği (25.04.2013 tarihli, 28628 sayılı Resmî Gazete)

Yönetmelik, iş ekipmanlarının belirli aralıklarla kontrol edilmesini ve sonuçların kayıt altına alınmasını işverenin sorumluluğu olarak tanımlar. Forklift, yönetmeliğin kaldırma ve iletme ekipmanları kapsamında değerlendirilir.

Kontrolü yapılmamış ya da süresi geçmiş bir ekipmanla çalışılması durumunda, iş müfettişi denetiminde uygunsuzluk kaydedilir ve idari yaptırım uygulanır. Bir iş kazası yaşanması hâlinde ise periyodik kontrol raporunun bulunmaması, işverenin kusur değerlendirmesini doğrudan etkiler.

Forklift Periyodik Kontrolü Ne Sıklıkla Yapılır?

Yönetmelik, kaldırma ve iletme ekipmanları için ilgili standartlarda aksi belirtilmedikçe yılda en az bir kez kontrol öngörür.

Ancak bazı durumlarda sürenin dolması beklenmez; kontrolün yenilenmesi gerekir:

• Ekipmanın ilk kez kullanıma alınmasından önce
• Uzun süreli duruştan sonra yeniden devreye alınırken
• Kaza, devrilme veya çarpma sonrası
• Direk, çatal, zincir ya da hidrolik sistemde büyük onarım yapıldığında
• Kullanım yeri veya çalışma koşulları önemli ölçüde değiştiğinde

Üretici firmanın kullanma kılavuzunda daha sık bir aralık öngörülmüşse, esas alınacak süre üreticinin belirlediği süredir.

Kontrolü Kim Yapabilir?

Kaldırma ve iletme ekipmanlarının periyodik kontrolleri, yönetmelikte tanımlanan yetkiye sahip kişilerce yapılır. Forklift için bu yetki makine mühendisi, makine teknikeri veya yüksek teknikeri tarafından kullanılır.

Kontrolün akredite bir muayene kuruluşu tarafından yapılması yasal bir zorunluluk değildir; ancak akreditasyon, raporun bağımsızlığı ve teknik yeterliliği açısından denetimlerde önemli bir güvence sağlar.

Forklift Periyodik Kontrolünde Neler İncelenir?

Muayene, gözle muayene ve fonksiyon testlerinin ardından yük testleriyle tamamlanır.

Yapısal ve mekanik kontroller

• Şase, direk (mast) ve karşı ağırlık bütünlüğü
• Çatalların aşınma, çatlak ve deformasyon durumu; çatal kalınlığı ölçümü
• Kaldırma zincirleri, uzama ve yağlama durumu
• Tekerlek ve lastik aşınması
• Kaynaklı birleşimlerde çatlak kontrolü

Hidrolik sistem

• Kaldırma ve eğim silindirlerinde kaçak kontrolü
• Hortum, rakor ve bağlantı elemanları
• Emniyet valfi ve düşme önleyici tertibat
• Yük altında kendiliğinden alçalma testi

Fren, direksiyon ve tahrik

• Servis freni ve park freni etkinliği
• Direksiyon boşluğu ve hareket kabiliyeti
• Şanzıman ve tahrik grubunda anormal ses/titreşim

Güvenlik donanımları

• Koruyucu kafes (overhead guard) ve yük siperi
• Emniyet kemeri ve operatör koltuğu
• Korna, geri vites sesli uyarısı, flaşör ve aydınlatma
• Kapasite plakası ve uyarı etiketlerinin okunabilirliği
• Akü veya LPG tüpü bağlantı güvenliği

Yük testleri

Beyan edilen kaldırma kapasitesi esas alınarak statik ve dinamik testler uygulanır. Statik testte ekipman, belirlenen test yükü altında bekletilerek kalıcı deformasyon ve kaçak kontrolü yapılır. Dinamik testte ise yük kaldırılıp indirilerek fren, hidrolik ve tahrik sisteminin yük altındaki davranışı gözlemlenir.

Test yükü oranları ilgili standartlara göre belirlenir ve rapor içinde açıkça belirtilir.

Kontrol Öncesi İşletmenin Hazırlığı

Muayenenin tek seferde tamamlanabilmesi için sahada şunların hazır olması beklenir:

• Ekipmanın temizlenmiş ve erişilebilir durumda olması
• Kullanma kılavuzu ve varsa önceki periyodik kontrol raporu
• Kapasite plakası ve seri numarasının okunabilir olması
• Test için uygun ağırlıkta yük ve manevra alanı
• Ekipmanı tanıyan bir operatörün eşlik etmesi
• Akülü modellerde akünün şarjlı olması

Periyodik Kontrol Raporu ve Geçerliliği

Muayene sonunda düzenlenen rapor; ekipmanın tanımlayıcı bilgilerini, uygulanan test ve ölçümleri, tespit edilen uygunsuzlukları ve genel değerlendirmeyi içerir.

Raporun geçerlilik süresi, belirlenen kontrol periyodu kadardır. Yeni kontrol yapılana dek rapor işletmede saklanır ve denetimlerde ibraz edilir.

Muayenede uygunsuzluk tespit edilmesi hâlinde rapor, giderilmesi gereken hususları belirtir. Uygunsuzluklar giderildikten sonra ekipman yeniden değerlendirilir.

Sık Sorulan Sorular

Forklift periyodik kontrolü kaç yılda bir yapılır? İlgili standartlarda farklı bir süre öngörülmemişse yılda en az bir kez yapılır.

Kiralık forkliftin kontrolünden kim sorumludur? Ekipmanı çalışma ortamında kullandıran işveren, kontrolün yapılmış ve geçerli olmasından sorumludur. Kiralama sözleşmesinde farklı bir düzenleme olsa dahi, sahadaki uygunluğu sağlamak işverenin yükümlülüğüdür.

Yeni alınan forklifte de periyodik kontrol gerekir mi? CE belgeli yeni bir ekipman olsa dahi, ilk kullanım öncesi kontrolün yapılması ve kayıt altına alınması beklenir.

Kontrol ne kadar sürer? Ekipmanın durumuna ve saha koşullarına bağlı olarak değişmekle birlikte, tek bir forklift için genellikle kısa sürede tamamlanır. Birden fazla ekipman aynı ziyarette kontrol edilebilir.

Rapor denetimlerde geçerli midir? Yetkili kişilerce, mevzuata uygun şekilde düzenlenmiş raporlar denetimlerde ibraz edilebilir.

Zone Muayene ile Forklift Periyodik Kontrolü

Zone Muayene olarak, TS EN ISO/IEC 17020 kapsamında akredite A Tipi Muayene Kuruluşu olarak forklift, transpalet, istif makinesi, vinç ve platform gibi kaldırma ve iletme ekipmanlarının periyodik kontrollerini yürütüyoruz. Muayeneleri kalibrasyonu güncel cihazlarla gerçekleştiriyor, denetimlerde ibraz edilebilecek raporlarınızı düzenliyoruz.

Ekipman listenizi paylaşın, kapsam ve planlama çalışmasını birlikte netleştirelim.