Forklift Periyodik Kontrolü: Süre, Kapsam ve Yasal Zorunluluk

Kısa cevap: Forkliftin periyodik kontrolü, ilgili standartta daha kısa bir süre yoksa yılda en az bir kez yapılır. Kontrol TS EN ISO 3691 serisi ve FEM 4.004 standartlarına göre, EKİPNET kayıtlı yetkili bir kişi tarafından yapılır. Her kontrolde yük testi uygulanır; daha ağır katsayılı yük testi en geç 3 yılda bir ve her önemli onarımdan sonra tekrarlanır.

Forklift, depolardan üretim tesislerine kadar hemen her işletmede kullanılan en yaygın kaldırma ve iletme ekipmanlarından biridir. Yoğun kullanım, ağır yük ve sürekli hareket; hidrolik sistemde, çatal ve direk yapısında, fren ve zincir gruplarında zamanla aşınmaya yol açar. Bu aşınmaların erken tespiti hem çalışan güvenliği hem de üretim sürekliliği açısından kritiktir.

Bu nedenle forkliftlerin periyodik kontrolü, işverenin isteğine bırakılmış bir uygulama değil, mevzuatla tanımlanmış bir yükümlülüktür.

Forklift Periyodik Kontrolü Yasal Olarak Zorunlu mu?

Evet. Dayanağını şu iki düzenlemeden alır:

• 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu
• İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği (25.04.2013 tarihli, 28628 sayılı Resmî Gazete; periyodik kontrolleri düzenleyen Ek-III 23.12.2025 tarihli, 33116 sayılı Resmî Gazete ile yeniden düzenlendi)

Yönetmelik, iş ekipmanlarının belirli aralıklarla kontrol edilmesini ve sonuçların kayıt altına alınmasını işverenin sorumluluğu olarak tanımlar. Forklift, yönetmeliğin kaldırma ve iletme ekipmanları kapsamında değerlendirilir. Güncel metne mevzuat.gov.tr üzerinden ulaşabilirsiniz.

Kontrolü yapılmamış ya da süresi geçmiş bir ekipmanla çalışılması durumunda, iş müfettişi denetiminde uygunsuzluk kaydedilir ve idari yaptırım uygulanır. Bir iş kazası yaşanması hâlinde ise periyodik kontrol raporunun bulunmaması, işverenin kusur değerlendirmesini doğrudan etkiler.

Forklift Periyodik Kontrolü Ne Sıklıkla Yapılır?

Yönetmelik Ek-III Tablo-2, forklifti endüstriyel araçlar satırında sayar. Aynı satırda transpalet, yük ve personel taşıyıcılar, değişken erişimli araçlar (teleskopik yükleyici) ve sipariş toplayıcılar da yer alır.

Ancak bazı durumlarda yıllık sürenin dolması beklenmez. Yönetmelik şu durumlardan sonra yetkili kişiye kontrol yaptırılmasını ister:

• Uzun süreli duruştan sonra yeniden devreye alınırken
• Kaza, devrilme veya çarpma sonrası
• Direk, çatal, zincir ya da hidrolik sistemde önemli bakım veya onarım yapıldığında (bu durumda katsayılı yük testi de tekrarlanır)
• Çalışma şekli önemli ölçüde değiştiğinde

İlgili standart daha kısa bir süre öngörüyorsa o süre uygulanır. Ekipmanın yaşı, kullanım yoğunluğu, ortam koşulları ve önceki kontrol sonuçlarına göre yapılan risk değerlendirmesiyle kontrol sıklığı artırılabilir; ancak 1 yıllık azami süre uzatılamaz.

Kontrolü Kim Yapabilir?

Kaldırma ve iletme ekipmanlarının periyodik kontrolleri, yönetmelikte tanımlanan yetkiye sahip kişilerce yapılır. Ek-III 2.2.2 maddesine göre bu kişiler makine, mekatronik, metalürji ve malzeme, imalat mühendisleri, makine veya metal eğitimi bölümü mezunu teknik öğretmenler ile makine tekniker veya yüksek teknikerleridir. Kontrolü yapan kişinin Bakanlığın EKİPNET sistemine kayıtlı olması gerekir; rapor bu kişinin adı, mesleği ve EKİPNET numarasıyla imzalanır. İmzasız rapor geçersizdir.

Kontrolün akredite bir muayene kuruluşu tarafından yapılması yasal bir zorunluluk değildir; ancak akreditasyon, raporun bağımsızlığı ve teknik yeterliliği açısından denetimlerde önemli bir güvence sağlar.

Forklift Periyodik Kontrolünde Neler İncelenir?

Muayene, gözle muayene ve fonksiyon testlerinin ardından yük testleriyle tamamlanır.

Yapısal ve mekanik kontroller

• Şase, direk (mast) ve karşı ağırlık bütünlüğü
• Çatalların aşınma, çatlak ve deformasyon durumu; çatal kalınlığı ölçümü
• Kaldırma zincirleri, uzama ve yağlama durumu
• Tekerlek ve lastik aşınması
• Kaynaklı birleşimlerde çatlak kontrolü

Hidrolik sistem

• Kaldırma ve eğim silindirlerinde kaçak kontrolü
• Hortum, rakor ve bağlantı elemanları
• Emniyet valfi ve düşme önleyici tertibat
• Yük altında kendiliğinden alçalma testi

Fren, direksiyon ve tahrik

• Servis freni ve park freni etkinliği
• Direksiyon boşluğu ve hareket kabiliyeti
• Şanzıman ve tahrik grubunda anormal ses/titreşim

Güvenlik donanımları

• Koruyucu kafes (overhead guard) ve yük siperi
• Emniyet kemeri ve operatör koltuğu
• Korna, geri vites sesli uyarısı, flaşör ve aydınlatma
• Kapasite plakası ve uyarı etiketlerinin okunabilirliği
• Akü veya LPG tüpü bağlantı güvenliği

Yük testleri

Yönetmelik yük testini iki kademede ister:

• Her periyodik kontrolde (en az yılda bir): Forklifte bir işletme kapasitesi belirlenmişse bu değerle, belirlenmemişse kaldırma kapasitesiyle yük testi yapılır.
• En geç 3 yılda bir ve her önemli bakım veya onarımdan sonra: Kaldırma kapasitesi esas alınarak katsayılı yük testi yapılır. Genel kural statik testte 1,25, dinamik testte 1,1 katsayısıdır.

Forklift karşı ağırlıkla dengede çalışır ve kaldırma kapasitesi yükün çataldaki konumuna göre değişir. Bu yüzden Bakanlığın ekipmana özel bir dokümanı yoksa test yükünü, standartları ve bu çalışma prensibini değerlendirerek yetkili kişi belirler. Statik testte yük altında kalıcı şekil değişikliği ve kaçak aranır; dinamik testte yük kaldırılıp indirilerek fren, hidrolik ve tahrik sisteminin davranışı izlenir.

Forklift üretici etiketindeki kapasitenin altında kullanılacaksa işletme kapasitesi görünür şekilde işaretlenir. Bu değerin üzerinde bir yük kaldırılacaksa, önce o yük esas alınarak test yapılmadan forklift kullanılamaz. Gerektiğinde çatal ve kaynaklı bölgelerde tahribatsız muayene de uygulanır; bu muayeneyi TS EN ISO 9712 standardına göre en az seviye 2 belgeli kişiler yapar.

Kontrol Öncesi İşletmenin Hazırlığı

Muayenenin tek seferde tamamlanabilmesi için sahada şunların hazır olması beklenir:

• Ekipmanın temizlenmiş ve erişilebilir durumda olması
• Kullanma kılavuzu ve varsa önceki periyodik kontrol raporu
• Kapasite plakası ve seri numarasının okunabilir olması
• Test için uygun ağırlıkta yük ve manevra alanı
• Ekipmanı tanıyan bir operatörün eşlik etmesi
• Akülü modellerde akünün şarjlı olması

Periyodik Kontrol Raporu ve Geçerliliği

Muayene sonunda düzenlenen rapor; ekipmanın tanımlayıcı bilgilerini, uygulanan test ve ölçümleri, tespit edilen uygunsuzlukları ve genel değerlendirmeyi içerir.

Raporun geçerlilik süresi, belirlenen kontrol periyodu kadardır. Yeni kontrol yapılana dek rapor işletmede saklanır ve denetimlerde ibraz edilir.

Raporda forkliftin uygunsuzluklar giderilene kadar kullanılamayacağı yazıyorsa, forklift kullanılmaz ve işveren üzerine kolayca görülebilecek bir uyarı işareti koyar. Eksikler giderildikten sonra ikinci bir kontrol yapılır ve forkliftin kullanılabileceğini belirten ikinci bir rapor düzenlenir.

2025 değişikliğiyle, Bakanlığın rapor formatı ve kriterleri yayımladığı ekipmanlarda kusurlar hafif ve ağır olarak ayrılır. Hafif kusur bir sonraki periyodik kontrolün başlangıç tarihine kadar giderilir, giderilmezse ağır kusur sayılır. Ağır kusurlu ekipman kusur giderilmeden çalıştırılamaz.

Raporun ne kadar süre geçerli olduğu ve hangi durumlarda erken yenilenmesi gerektiği için Periyodik Kontrol Raporu Ne Kadar Geçerlidir? yazımıza bakabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Forklift periyodik kontrolü kaç yılda bir yapılır? İlgili standartlarda farklı bir süre öngörülmemişse yılda en az bir kez yapılır.

Kiralık forkliftin kontrolünden kim sorumludur? Ekipmanı çalışma ortamında kullandıran işveren, kontrolün yapılmış ve geçerli olmasından sorumludur. Kiralama sözleşmesinde farklı bir düzenleme olsa dahi, sahadaki uygunluğu sağlamak işverenin yükümlülüğüdür.

Yeni alınan forklifte de periyodik kontrol gerekir mi? Evet, kullanımda olan her forkliftin yılda en az bir kez kontrol edilmesi gerekir. Yeni forkliftin ilk kontrol tarihini kullanıma alındığı tarihten itibaren planlamak ve ilk kontrolü erken yaptırıp kaydını tutmak, denetimde ve olası bir kazada işvereni güvenceye alır.

Transpalet ve istif makinesi de kontrole tabi mi? Evet. Yönetmelik Tablo-2, transpaleti, sipariş toplayıcıları ve değişken erişimli araçları (teleskopik yükleyici) forkliftle aynı “endüstriyel araçlar” satırında sayar. İstif makineleri de satırdaki “ve benzeri” ifadesiyle bu kapsama girer. Süre ve kriterler aynıdır.

Forklifte ataşman taktık, yeniden test gerekir mi? Ataşman kaldırma kapasitesini ve yük merkezini değiştirir. Çalışma şekli değiştiği için yetkili kişiye kontrol yaptırılması, gerekirse yeni işletme kapasitesiyle test edilmesi ve kapasitenin etikette işaretlenmesi gerekir.

Kontrol ne kadar sürer? Ekipmanın durumuna ve saha koşullarına bağlı olarak değişmekle birlikte, tek bir forklift için genellikle kısa sürede tamamlanır. Birden fazla ekipman aynı ziyarette kontrol edilebilir.

Rapor denetimlerde geçerli midir? Yetkili kişilerce, mevzuata uygun şekilde düzenlenmiş raporlar denetimlerde ibraz edilebilir.

Zone Muayene ile Forklift Periyodik Kontrolü

Zone Muayene olarak, TS EN ISO/IEC 17020 kapsamında akredite A Tipi Muayene Kuruluşu olarak forklift, transpalet, istif makinesi, vinç ve platform gibi kaldırma ve iletme ekipmanlarının periyodik kontrollerini yürütüyoruz. Muayeneleri kalibrasyonu güncel cihazlarla gerçekleştiriyor, denetimlerde ibraz edilebilecek raporlarınızı düzenliyoruz.

Ekipman listenizi paylaşın, kapsam ve planlama çalışmasını birlikte netleştirelim.