İş Hijyeni ve Ortam Ölçümleri

İş Hijyeni Ölçümleri Kaç Yılda Bir Yapılır? Gürültü, Toz, VOC, Aydınlatma ve Titreşim

17 Kasım 2026·7 dk okuma
İş Hijyeni Ölçümleri Kaç Yılda Bir Yapılır? Gürültü, Toz, VOC, Aydınlatma ve Titreşim

İş Hijyeni Ölçümleri Kaç Yılda Bir Yapılır? Gürültü, Toz, VOC, Aydınlatma ve Titreşim

Bu yazıda
  1. Kısa Cevap: Ölçüm Türlerine Göre Tablo
  2. Ölçümler Hangi Durumlarda Tekrarlanır?
  3. “2-4-6 Yıl” Kuralı Nereden Geliyor?
  4. Ölçüm Türlerine Göre Notlar
  5. İş Hijyeni Ölçümünü Kimler Yapabilir?
  6. Ölçüm Takvimini Nasıl Planlamalı?
  7. Sık Sorulan Sorular
  8. Zone Muayene ile İş Hijyeni Ölçümleri

Gürültü, toz, VOC, aydınlatma ve titreşim ölçümleri için mevzuatta “şu kadar yılda bir” diye sabit bir süre yoktur. Ölçümün ne sıklıkla yapılacağını işyerinin risk değerlendirmesi belirler. İş Hijyeni Ölçüm, Test ve Analizleri Hakkında Yönetmelik ayrıca dört durumda ölçümün tekrarlanmasını ister: alınan önlemlerin etkinliğini görmek için, işyerinde veya çalışanın maruziyetinde değişiklik olduğunda, iş müfettişi istediğinde ve işyeri hekimi ya da iş güvenliği uzmanı gerekli gördüğünde.

Sık duyulan “çok tehlikelide 2, tehlikelide 4, az tehlikelide 6 yıl” kuralı ise ölçümün değil, risk değerlendirmesinin yenilenme süresidir. Bu yazıda her ölçüm türü için yönetmeliğin ne dediğini, ölçümün hangi durumlarda yenilenmesi gerektiğini ve ölçümü kimlerin yapabileceğini resmî metinlere dayanarak topladık.

Kısa Cevap: Ölçüm Türlerine Göre Tablo

ÖlçümDayanakYönetmelik ne diyor?
GürültüÇalışanların Gürültü ile İlgili Risklerden Korunmalarına Dair Yönetmelik, md. 6Risk değerlendirmesi sonuçlarına göre gereken durumlarda ölçüm yaptırılır
TozTozla Mücadele Yönetmeliği, md. 8Risk değerlendirmesine göre belirlenen periyodik aralıklarla; maruziyet koşulları değişince tekrar
VOC ve diğer kimyasallarKimyasal Maddelerle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik, md. 7Düzenli olarak; maruziyeti etkileyen koşullar değişince tekrar
Titreşim (el-kol, bütün vücut)Çalışanların Titreşimle İlgili Risklerden Korunmalarına Dair Yönetmelik, md. 6Risk değerlendirmesinde ele alınır, gerekiyorsa ölçüm yaptırılır
Aydınlatmaİşyeri Bina ve Eklentileri Yönetmeliği, Ek-1 md. 22Süre yazmaz; TS EN 12464 standartları esas alınır
Termal konforİşyeri Bina ve Eklentileri Yönetmeliği, Ek-1 md. 19Süre yazmaz; ölçümde TS EN 27243 standardından yararlanılabilir
Tüm ölçüm türleri için ortak tekrar kuralı: İş Hijyeni Ölçüm, Test ve Analizleri Hakkında Yönetmelik (RG 27.01.2023/32086), md. 5.

Ölçümler Hangi Durumlarda Tekrarlanır?

İş hijyeni ölçümlerinin hepsi için ortak kural, 27 Ocak 2023 tarihli ve 32086 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan İş Hijyeni Ölçüm, Test ve Analizleri Hakkında Yönetmelik‘in 5. maddesindedir. İşveren, risk değerlendirmesindeki fiziksel, kimyasal ve biyolojik tehlike kaynaklarını ortam ve kişisel maruziyet ölçümleriyle tespit eder ve ölçümleri şu durumlarda tekrarlar:

  1. Önlemlerin etkinliğini görmek için: Örneğin gürültülü makineye kabin yapıldıktan veya toz emiş sistemi kurulduktan sonra
  2. İşyerinde ya da çalışanın maruziyetinde değişiklik olduğunda: Yeni makine, yeni kimyasal, yerleşim düzeninin değişmesi, vardiya süresinin uzaması gibi
  3. İş müfettişi teftişte istediğinde
  4. İşyeri hekimi veya iş güvenliği uzmanı gerekli gördüğünde

Yani bir ölçüm raporu, işyerinde hiçbir şey değişmediği sürece risk değerlendirmesinde kullanılmaya devam edebilir. Üretimde, makinede ya da kullanılan maddede değişiklik olduğu anda ise eski ölçüm artık bugünkü maruziyeti göstermez ve yenilenmesi gerekir.

“2-4-6 Yıl” Kuralı Nereden Geliyor?

İş Sağlığı ve Güvenliği Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği‘nin 12. maddesine göre risk değerlendirmesi, işyerinin tehlike sınıfına göre çok tehlikelide en geç 2, tehlikelide en geç 4, az tehlikelide en geç 6 yılda bir yenilenir. Ölçüm sonuçları risk değerlendirmesinin girdisi olduğu için bu süreler ölçüm için de sık sık anılır.

Bu yüzden ölçümleri risk değerlendirmesinin yenilenme takvimine göre planlamak pratik bir yoldur. Ama bu süre bir üst sınır gibi düşünülmemeli: aynı maddeye göre işyerinin taşınması, yeni teknoloji veya ekipman, üretim yönteminde değişiklik, iş kazası ya da sınır değerlerle ilgili bir mevzuat değişikliği olduğunda risk değerlendirmesi süresi dolmadan yenilenir. Bu durumların çoğu ölçümün de tekrarlanmasını gerektirir.

Ölçüm Türlerine Göre Notlar

Gürültü ölçümü

Gürültü yönetmeliğinin 6. maddesine göre işveren gürültü düzeyini risk değerlendirmesinde ele alır ve gereken durumlarda ölçüm yaptırır. Ölçüm, çalışanın kişisel maruziyetini göstermeli ve sonuçlar denetimde gösterilmek üzere saklanmalıdır. 8 saatlik günlük maruziyet için eşikler 80 dB(A) (en düşük eylem değeri), 85 dB(A) (en yüksek eylem değeri) ve 87 dB(A)’dır (sınır değer). Ayrıntılar için gürültü ölçümü sayfamıza bakabilirsiniz.

Toz ölçümü

Tozla Mücadele Yönetmeliği‘nin 8. maddesi, toz ölçümlerinin risk değerlendirmesi sonucuna göre belirlenen periyodik aralıklarla yapılmasını ve toz maruziyeti olan koşullarda bir değişiklik olduğunda tekrarlanmasını ister. Sonuçlar yönetmeliğin Ek-1’indeki sınır değerlerle karşılaştırılır.

Toz yoğunluğu sınır değerin üzerindeyse önlem alınır, ardından ölçüm yenilenir; yoğunluğun uyulması gereken değerde veya altında olduğu görülünce çalışma izni verilir (md. 9). İşveren toz ölçüm sonuçlarını, başka mevzuatta ayrıca belirlenmemişse çalışanın işten ayrılmasından itibaren 15 yıl saklar (md. 14).

Ayrıntılar: toz ölçümü.

VOC (uçucu organik bileşik) ölçümü

VOC tek bir madde değil, toluen, ksilen, aseton gibi çok sayıda uçucu organik bileşiğin ortak adıdır. Kimyasal Maddelerle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik‘in 7. maddesine göre işveren, sağlık riski oluşturabilecek kimyasalların düzenli olarak ölçülmesini sağlar; maruziyeti etkileyen koşullarda değişiklik olduğunda ölçüm tekrarlanır. Sonuçlar, yönetmeliğin Ek-1’inde her bileşik için ayrı verilen mesleki maruziyet sınır değerleriyle karşılaştırılır.

Boya, yapıştırıcı, solvent veya baskı mürekkebi kullanılan işyerlerinde yeni bir ürüne geçmek de “koşullarda değişiklik” sayılabilir; güvenlik bilgi formu değişen bir ürün için ölçüm planını iş güvenliği uzmanınızla birlikte gözden geçirin. Ayrıntılar: VOC ölçümü.

Titreşim ölçümü

Titreşim yönetmeliğinin 6. maddesine göre işveren titreşim maruziyetini risk değerlendirmesinde ele alır ve gerekiyorsa ölçüm yaptırır. Yönetmelik, üreticiden alınan titreşim bilgisi gibi değerlendirmelerin özel aygıtla yapılan ölçümün yerine geçmediğini açıkça yazar. 8 saatlik günlük maruziyet için el-kol titreşiminde eylem değeri 2,5 m/s², sınır değer 5 m/s²; bütün vücut titreşiminde eylem değeri 0,5 m/s², sınır değer 1,15 m/s²’dir (md. 5). Ayrıntılar: titreşim ölçümü.

Aydınlatma ve termal konfor ölçümü

İşyeri Bina ve Eklentilerinde Alınacak Sağlık ve Güvenlik Önlemlerine İlişkin Yönetmelik aydınlatma için TS EN 12464 standartlarını esas alır (Ek-1 md. 22), termal konfor ölçümü ve değerlendirmesinde TS EN 27243 standardından yararlanılabileceğini söyler (Ek-1 md. 19). Her ikisi için de bir ölçüm süresi yazmaz. Yerleşim düzeni, aydınlatma armatürleri veya ısıtma-soğutma sistemi değiştiğinde ölçümün yenilenmesi, ortak tekrar kuralındaki “işyeri ortamında değişiklik” durumuna girer. Ayrıntılar: aydınlatma ölçümü ve termal konfor ölçümü.

İş Hijyeni Ölçümünü Kimler Yapabilir?

İş Hijyeni Ölçüm, Test ve Analizleri Hakkında Yönetmelik bu konuda nettir:

  • Ölçümleri yalnız Bakanlıktan yeterlik veya ön yeterlik belgesi almış laboratuvarlar yapabilir. Belgesiz laboratuvarın ölçüm sonuçları geçersizdir (md. 5 ve 7).
  • Laboratuvar, belgesinde yer alan parametreler dışında ölçüm yapamaz (md. 7). Bu yüzden teklif alırken laboratuvarın ilgili parametre için yetkili olup olmadığını sorun.
  • Laboratuvarlar ölçüm yöntemleri için TÜRKAK’tan TS EN ISO/IEC 17025 kapsamında akredite olur (md. 8).
  • İşveren, ölçüm sırasında laboratuvar personeline iş güvenliği uzmanı veya işyeri hekimini eşlik ettirir ve ölçüm normal çalışma koşullarında, üretim kapasitesi değiştirilmeden yapılır (md. 5).
  • Ölçüm kayıtları ilgili mevzuattaki süre kadar, mevzuatta süre yoksa en az 10 yıl saklanır (md. 5).

Zone Muayene olarak gürültü, toz, VOC, titreşim, aydınlatma ve termal konfor ölçümlerini kendi ekibimizle yapıyoruz.

Ölçüm Takvimini Nasıl Planlamalı?

Yönetmelik sabit süre vermediği için takvimi işyeri kendisi kurar. Uygulamada işe yarayan bir sıra şöyledir:

  1. Risk değerlendirmesiyle birlikte: Risk değerlendirmesi yenilenirken güncel ölçüm sonuçlarının elde olması
  2. Değişiklikten sonra: Yeni makine, yeni kimyasal, yerleşim veya vardiya değişikliğinden sonra ilgili ölçümün tekrarı
  3. Önlemden sonra: Sınır veya eylem değerini aşan bir sonuçtan sonra alınan önlemin etkisini görmek için ölçüm
  4. Sınıra yakın sonuçlarda daha sık: Sonuç sınır değere yakınsa, iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekiminin önerdiği daha kısa aralıklarla

İş ekipmanlarının periyodik kontrolünde ise durum farklıdır: orada yönetmelik ekipman bazında azami süre verir. Bu süreleri Periyodik Kontrol Yönetmeliği yazımızda tablo halinde bulabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Gürültü ölçümü kaç yılda bir yapılır? Gürültü yönetmeliği sabit bir süre vermez; ölçüm risk değerlendirmesi sonuçlarına göre gereken durumlarda yapılır. Gürültü kaynağı olan bir makine eklendiğinde, yerleşim değiştiğinde, gürültü önlemi alındıktan sonra veya müfettiş, işyeri hekimi ya da iş güvenliği uzmanı istediğinde ölçüm tekrarlanır.

Toz ölçümü kaç yılda bir yapılır? Tozla Mücadele Yönetmeliği’ne göre risk değerlendirmesiyle belirlenen periyodik aralıklarla ve toz maruziyeti olan koşullarda değişiklik olduğunda. Sınır değer aşıldıysa önlem alındıktan sonra ölçüm yenilenir.

VOC ölçümü kaç yılda bir yapılır? Kimyasal maddeler yönetmeliği “düzenli olarak” ölçüm ister ama yıl vermez. Aralığı risk değerlendirmesi belirler; kullanılan kimyasal veya proses değiştiğinde ölçüm tekrarlanır.

Aydınlatma ölçümü kaç yılda bir yapılır? Mevzuatta aydınlatma ölçümü için bir süre yoktur. Aydınlatma TS EN 12464 standartlarına göre değerlendirilir; yerleşim düzeni veya aydınlatma sistemi değiştiğinde ölçüm yenilenmelidir.

Ölçüm raporunun geçerlilik süresi var mı? Yönetmelikte ölçüm raporu için ayrı bir geçerlilik süresi yazmaz. Rapor, işyerinde ve maruziyette değişiklik olmadığı sürece risk değerlendirmesinde kullanılabilir; değişiklik olduğunda ölçüm tekrarlanır.

Ortam ölçümleriyle ilgili diğer sorular için Sıkça Sorulan Sorular sayfamıza bakabilirsiniz.

Zone Muayene ile İş Hijyeni Ölçümleri

Zone Muayene olarak gürültü ölçümü, toz ölçümü, VOC ölçümü, titreşim ölçümü, aydınlatma ölçümü ve termal konfor ölçümü hizmeti veriyoruz. Ölçüm sonuçlarını yönetmelikteki sınır ve eylem değerleriyle karşılaştırarak raporluyoruz; sınırı aşan noktalarda önlem sonrası tekrar ölçümü planlıyoruz.

Risk değerlendirmenizde hangi ölçümlerin gerektiğini ve ne zaman yenilenmesi gerektiğini birlikte belirleyelim. İşyerinizi ve tehlike sınıfınızı teklif formumuzdan iletin; tüm hizmetler için iş hijyeni ve ortam ölçümleri sayfasına bakabilirsiniz.

Bu yazı, 17 Kasım 2026 itibarıyla mevzuat.gov.tr ve Resmî Gazete’deki yönetmelik metinlerine göre hazırlanmıştır.

Bu konuda destek mi gerekiyor?

Ekipmanlarınızın periyodik kontrolü ve ortam ölçümleri için kapsamı birlikte netleştirelim, teklifinizi hazırlayalım.

Teklif Al